Polskie poznawanie świata

Architektura i sztuka

Zobacz także Starożytny Egipt - życie codzienne

Architektura i sztuka

Przykład galerii sztuki naskalnej, Bir Nurayet w górach Morza Czerwonego (fot. Maciej Jórdeczka, zdjęcie udostępnione przez prof. Michała Kobusiewicza)

Z okresu schyłku pradziejów (40000-3000 lat p.n.e.) zachowało się niewiele pozostałości architektonicznych. Z jednej strony przyczyną tego stanu może być mobilny charakter żyjących wtedy ludzi, którzy prawie do końca tego długiego przedziału czasu rzadko zakładali stałe osiedla.

 

Jednocześnie, większość badaczy twierdzi, iż zabudowa była wtedy wykonywana z materiałów organicznych, które nie zachowały się do naszych czasów. Lekkie domy miały być wznoszone z traw, gałęzi i/lub trzciny. Wszystkie elementy konstrukcyjne były związywane sznurkami, a w dolnych, przyziemnych częściach wzmacniane kamieniami lub pokrywane polepą (gliną wymieszaną z materiałami organicznymi). Na kilku stanowiskach badanych w ubiegłym wieku znaleziono fragmenty takiej polepy z odciskami gałęzi i przeplatających je sznurków.

U schyłku tego okresu zaczęto zakładać stałe osiedla wzdłuż doliny Nilu. Z czasem populacja tych wsi się powiększała i zaczynały powstawać bardziej trwałe budynki, często wiązane przez archeologów z rodzącymi się wtedy strukturami władzy wychodzącej poza obszary jednego plemienia/ludu. Zaczęły wtedy powstawać budynki wykonane z cegieł mułowych. Architektura mułowa pojawia się także w konstrukcjach grobów. W Egipcie okres ten nazywa się predynastycznym (5500-3100 p.n.e.) i to wtedy właśnie powstawała władza faraońska, która w kolejnych wiekach miała przynieść niepowtarzalne cuda architektury. W Sudanie w tym czasie (okres prekermański IV tysiąclecie p.n.e.) powstały pierwsze osiedla na terenie późniejszego Imperium Kermańskiego, które miało w drugim tysiącleciu p.n.e. zagrażać władzy faraonów Egiptu.

Sztuka ludności żyjących u schyłku pradziejów (40000-3000 lat p.n.e.) była bardzo zróżnicowana. Archeolodzy znajdują galerie rytów naskalnych wypełniające panele, które ciągną się niekiedy na długość kilku-kilkunastu metrów. W niektórych przypadkach panele takie zawierają od kilkudziesięciu nawet do kilkuset przedstawień. Petroglify przedstawiają różnorodne sceny lub postacie. Dominują przedstawienia bydła oraz postaci antropomorficznych. W niektórych przypadkach szczegóły budowy anatomicznej lub pozy są oddane w bardzo realistyczny potwierdzając jednocześnie, że artysta był dobrym obserwatorem. Obok sztuki naskalnej warto zwrócić uwagę na naczynia ceramiczne, dla przykładu zabytki tego typu pochodzące z okresu neolitu z terenów centralnego Sudanu są praktycznie w całości zdobione. Powierzchnię zewnętrzną naczyń pokrywają ornamenty kłute lub ryte w postaci linii falowanych lub prostych. W niektórych przypadkach zachowały się nawet ślady barwników świadczące o tym, że przynajmniej niektóre z tych naczyń były dodatkowo malowane.

Z tamtych czasów nie zachowały się, żadne rzeźby, jeżeli takie w ogóle wykonywano. Wyjątek stanowią niewielkie figurki wykonane z różnorodnych materiałów (wypalona glina, kości czy złoto jak w przypadku figurek z Tell el Farkha). Przedstawiały one najczęściej w sposób schematyczny postacie ludzkie, większość to kobiet z steatopygia (otyłość dolnych partii ciała). Jeszcze jednym przykładem na rzeźbę mogą być stele (kamienne płaskie płyty) z Nabta Playa. Według pracujących tam archeologów niektóre z nich miały być modelowane tak, aby kształtem przypominały na przykład ludzką postać. Nie wyjaśnione pozostaje przestawienie ryby, wykonane z pojedynczej plytki miki, znalezione w grobie neolitycznym w Gebel Ramlah.

Przejawem sztuki mogą być także ozdoby wykonywane z różnych materiałów poczynając od bransolet z kości hipopotamów lub kości słoniowej, zawieszek wykorzystujących naturalne piękno kamieni półszlachetnych i szlachetnych, po paciorki zrobione ze skorup jaj strusia. Bardzo rzadko zachowują się elementy organiczne, a to z tych materiałów mogły także powstawać zapierające dech w piersiach działa sztuki.

 

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.